• VTEM Image Show

ДАДАШЕВ IАБДУЛЛА
На Фото Дадашев lабдулла

Абдулла Арсанукаев.

ДАДАШЕВ IАБДУЛЛА (1930 - 2010)

Дадашев Iабдулла вина 1930-чу шеран 28-чу декабрехь Соьлжа-ГIалахь белхалочун Катин доьзалехь. Школе  Соьлжа-ГIалахь  вахна.   Нохчийн  къам махкахдоккхуш 6 классехь доьшуш хилла Iабдулла. Школа Казахстанехь чекхъяьккхина. Жимчохь дIаболабелла хинволчу яздархочун къинхьегаман некъ. ХIетахь дуьйна 1957 шо кхаччалц цо  белхаш бина тайп-тайпанчу меттигашкахь: юьртабахамехь, гIишлошъечохь, маша бечу фабрикехь, шахтехь. Деша таро ца хилла дикка тIаьхьа бен. 1968 шарахь Дадашев Iабдуллас заочно чекхъяьккхина Нохч-ГIалгIайн пачхьалкхан педагогически институтан филологин факультет. Оцу хенахь иза цхьана муьрехь «Ленинан некъ» газетан редакцехь литсотрудник, корреспондент, тIаккха отделан куьйгалхо, цул тIаьхьа жоьпаллин секретарь хилла. 1970-1981 шерашкахь Хьалха-Мартанан районан «Ленинская правда» газетехь редакторан болх бина. Иза цу хенахь, хууш ма хиллара, доккхачу жоьпаллин болх бара, цу заманан идеологин хоршара жимма а дIасхьатаIар нислахь, доккха гIалат лорий, партийни таIзар деш.

Ткъа иза кхидIа йолчу ханна стеган ерриг биографи талхош гIуллакх дара. Цхьайтта шарахь оцу газетан редакцин куьйгаллехь лаьтташ дика ларавелла Дадашев Iабдулла. Цул тIаьхьа цхана муьрехь «Ленинан некъ» газетан корреспондентан болх бина цо. 1988 – 1994 шерашкахь Нохчийн Республикин Яздархойн союзан пропагандийн буьро куьйгалхо лаьттина, тIаьхьа Яздархойн союзан секретарь Iийна. Оцу даржажкахь волуш яздархочо доккха гIуллакх дина белхан коллективашкахь, тайп-тайпанчу аудиторешкахь нохчийн яздархойн цхьаьнахетарш вовшахтухуш, литературин произведенеш книгашъешархошца йийцаре еш, керла араевлла исбаьхьаллин произведенеш йовзуьйтуш. Дадашев Iабдуллас кхачам боллуш вовшахтухуш хилла нохчийн яздархойн юбилейшца дозаделла даздарш а. Москвахь Коллонный зал чохь билгалдаьккхира Мамакаев Мохьмад вина 80 шо кхачар. Оцу тIегIанехь нохчийн яздархочун юбилей дIаяхьар цкъа а хилла хIума дацара. Дадашев Iабдуллас, Москвахь оцу гIуллакхана дуьхьало еш берш дуккха а боллушехь, цхьана баттахь гергга къахьоьгуш, лаккхарчу хьаькмашна тIе а оьхуш, бакъо яьккхина и юбилей Колонный зал чохь дIаяхьа. И гIуллакх дика кхочушдарна Нохч-ГIалгIайн АССР-н Сийлаллин грамата луш, совгIат динера яздархочунна. «Нохч-ГIалгIайн АССР-н культурин хьакъволу белхахо» - сийлахь цIе а яра цуьнан.

Дадашев Iабдуллан произведенеш дуьххьара зорбане евлла 50-чу шерийн шолгIачу эхехь. «ЙоьалгIачу классехь доьшуш волуш дегий-нений дIахьедина хилла ас, воккха хилча яздархо хир ву аьлла. ХIетахь дуьйна ойланера и лаам хиера ца болуш кхаьчна со сайн Iалашоне», – яздина Дадашев Iабдуллас шега еллачу цхьана анкета тIехь.

Казахстанехь «Текелийский рабочий» газетехь 1956 шеран 9 июнехь стихотворени араяьлчхьана хаддаза литературехь болх беш схьавеъна иза. Орсийн а, казахийн а меттанашкахь арайийлина цуьнан дуьххьарлера произведенеш: очеркаш, дийцарш. Даймахка цIа а вирзина, «Ленинан некъ» газете балха веъча Iемира нохчийн маттахь йоза, шарбелира мотт, езаелира нохчийн исбаьхьа литература, юххера бевзира гIарбевлла яздархой Ошаев Халид, Мамакаев Мохьмад, Музаев Нурдин, Саидов Билал, Эдилов Хасмохьмад, боху Дадашев Iабдуллас. Цаьргара гIо хилира волалуш волчу яздархочунна исбаьхьаллин дешан корматалла караерзорехь. Литературехь шена беркате Iаткъам бина яздархой лору цо С. Бадуев, М. Мамакаев, ткъа иштта дуьненан литературин авторш В. Шекспир, Дж. Лондон, Л. Толстой, А. Пушкин. Церан кхолларалло шена гIо дина кIоргга, сих ца луш ойлаян, дахар довза, церан исбаьхьаллин произведенеша дикачу агIор Iаткъам бина шен амална, гIиллакхашна, кхоллараллина, боху цо.

1957 шарахь дуьйна республикехь арадовлучу газеташ, журналаш тIехь, юкъарчу гуларшкахь зорбатухуш арайийлина цуьнан иттанаш очеркаш, дийцарш, тIаьхьо  повесташ. Оцу произведенех лаьцна Музаев Нурдина шен «Взаимосвязи литератур Северного Кавказа в процессе становления жанров» («Жанраш кхоллаяларехь Къилбаседа Кавказан литературашна юккъера зIенаш») цIе йолчу монографи тIехь яздина: «Мелла а шатайпа ю адамийн ницкъ къинхьегаман турпалаллехь гойтуш йолу, оьздангаллин сурт хIоттош йолу I. Дадашевн очеркаш. Цо гайтарехь адамаш шайн кхолламан, шайн мехкан дай бу, цуьнан хьашташ дерригенал а лакха хIиттадо цара… МогIарера къинхьегамхой гойтуш, I. Дадашевс церан васташкахь уггар а хьалха гойту адамийн ойланийн а, гIуллакхийн а дикаллин керла амал билгалйоккхуш дерг. Производствон процессех а, турпалхочо кхиамаш бахаран бахьанех а, хьелех а лаьцна яздо цуьнан васт схьаделларна иза оьшуш доллучу барамехь».

Дадашев Iабдуллин кхоллараллехь муьран зорбанехь а, юкъарчу гуларшкахь а зорбатоьхначу произведенел совнаха араяьлла иттех сов книга ю. Царна юкъахь: «Хьо вац сан да» (1966), «ГIалат» (1969), «Чевнаш йоьрзу» (1978), «Къонахалла» (1979), «Пондаран тIаьххьара аз» (1984), «Лаьмнашка некъ» ( 1987), «Кхайкхаза хьаша» (1989), «Зойрбекан шовда» (1990), «Цакагбелларш» (2008), «Юхадерзар» (2012).

Яздархочун дуьххьарлера книга «Хьо вац сан да» араяьлла 1966 шарахь Соьлжа-ГIалахь. Цу тIехь зорбатоьхнера книгина цIе елла повесть а, «Цхьаьнакхетар», «Нуьйда» цIерш йолу дийцарш а.  Ошаев Халидан «Хьо вац сан да» цIе йолу повесть араяьлча, цуьнан авторе Дадашев Iабдулле аьллера: «Башха повесть язйина ахь. Цуьнан коьрта мехалла ю, суна хетарехь, цуьнан мотт. Иза дикачу халкъан маттаца язйина, чолхе предложенеш а йоцуш, йоццачу фразашца. Яздархочун О. Генрин хотIехь, цIеххьана чекхйолуш ю. Коьртачу турпалхочун Шамилев СаIидан васт шех тоьшуьйтуш ду. Персонажийн амалш дика къаьсташ гайтина, повесть кхетош-кхиоран доккха маьIна долуш ю». Цу тайпана мах хадийна Дадашев Iабдуллин дукхахайолчу произведенийн нохчийн литературин кхиболчу баккхийчу говзанчаша а. Масала, литературоведа Айдаев ЮшаIа яздина: «Дадашев Iабдуллин повесташкахь а, дийцаршкахь а, исбаьхьаллин очеркашкахь а коьртачу тидамехь бу керлачу стагехьа болу чолхе къийсам. Хазахоьтуьйтуш ду кхечара баьккхинчу аттачу исбаьхьаллин новкъа иза дIавоьдуш цахилар. Цуьнан произведенийн турпалхой дахарера схьаэцна бу. Иза дика а ду, хIунда аьлча бен а ца хеташ ца вуьсу ешархо. Яздархочун повесташа а, дийцарша а жоп ло дахаран чолхечу хаттаршна, дикачу маттаца язйина а, еша атта а ю уьш».

«ГIалат» цIе йолу повесть язйинчул тIаьхьа Дадашев Iабдуллас Сийлахь-боккхачу Даймехкан тIема тематикина лерина произведенеш язйо. ТIеман буьрсачу хенах лаьцна, Даймохк ларбеш, мостагIчунна дуьхьал лаьтташ доьналла, майралла, турпалалла  гайтинчарах лаьцна дийцарш, очеркаш а, повесташ язйина цо: «МостагIчун тылехь», «Ларш», «Гучуяьлла къайле», «Бекхам», «Ракетчик лачIкъор», «ТIеман некъаш», «Днепран турпалхо», «Чевнаш йоьрзу», кхиерш а.

1978 шарахь зорбатоьхна «Чевнаш йоьрзу» цIе йолчу повестана а. Повестан коьрта турпалхо Шамилев СаIид  Сийлахь-боккхачу Даймехкан тIамехь шен да воьжча, эскаре воьду хеназа, ша жима воллушехь. Майралла гойтуш тIом бо цо. Амма къизчу тIамо СаIид кхоа ца во. Хала чевнаш йой, ког боцуш цIа воьрзу иза. ЦIа кхаьчча, юрт еса карайо. Нана а хIара тIамехь волуш кхелхина. Ненан кошан борза тIе  хIоьттинчул тIаьхьа, Казахстанан пана аренашкахь шен гергара нах лаха новкъа волу иза. Нохчийн къам махках даьккхина хан ю яздархочо шен повестехь гайтинарг. Беха а, хала а некъ бо СаIида. Дахаран къаьхьа дакъа кхаьчнехь а, воьхна ца го иза. ЗаьIап велахь а, юха ца волуш къийсало халонца, харцонца. Виллина шен Iалашонна тIегIерташ ву СаIид. Мацалле ша доьналлех ца вохавойту, эшайо халонаш. Корта охьа ца таIош, шен а, шен къоман а сий лардеш кхочу СаIид ша тIеихначу Iалашоне – Iилмане.  Харцоно, къизалло эша ца динчу нохчийн къоман кхоллам гайта гIоьртина яздархо шен турпалхочун СаIидан вастехула.

Повестах лаьцна араевллачу критически статьяша  билгалдаьккхинера, произведени тIехь  исбаьхьаллин суртхIотторехь   ледарлонаш  хаалуш елахь а, “Чевнаш йоьрзу” повесть авторан кхиам хилар.

 Детективан жанрехь ю оьрсийн маттахь 1979 шарахь араяьлла «Однажды ночью» цIе йолу повесть. Ткъа иштта «Пондаран тIаьххьара аз» цIе йолу дийцар а. И ши произведени нохчийн милицин белхахоша корматаллица дIабаьхьначу талламаша зуламхой Iорабахарх лаьцна ю. «Дадашев Iабдуллин и ший а произведени гIуллакх довзарца, синкъераме, каде, еша догдоуьйтуш а, цкъа дIаволавелла ешалуш а ю», - боху нохчийн яздархойх лаьцна масех том книгаш язйинчу Кусаев Iадиза. Нохч-ГIалгIайн АССР-н чоьхьарчу гIуллакхийн министерствос Сийлаллин грамота луш совгIат дина авторна шайн белхах лаьцна дика исбаьхьаллин произведени язъярна.

Дадашев Iабдуллин кхоллараллехь йоккха меттиг дIалоцу романаша «Лаьмнашка некъ» (1987 ш.), «Зойрбекан шовда» (1990 ш.). Тайп-тайпана проблемаш гайтина, шуьйра чулацам болуш, дуккха а дакъошкахь дилоги ю иза. Пачхьалкхехь коммунистически идеологин чIагIо мелла а малъяла йолаеллачу муьрехь язйинчу шен произведени тIехь яздархочо нохчийн литературехь дуьххьара гайтина юьртарчу партократин харц политика, юьртахошна цара ен гIело, лелош йолу харцонаш. Райкоман секретарь кхоа ца веш дуьйцу автора цуьнан ямарта гIуллакхаш, юьртахошца йолчу юкъаметтигашкахь иза эхь-бехк дайна хилар. Дарехь гайтина районехь нийсо ца хилар, къоланаш дар, де-дийне мел дели районан экономика гIеллуш, хIаллакьхуьлуш латтар. Цуьнца цхьаьна автор дегайовхонца хьоьжу  юьртабахамехь хьанала къахьоьгуш, латта дезаш, шайн дахар юьртаца доьзна дехачу адамашка. Воккхаверца дуьйцу церан оьздачу гIиллакхех, цIенчу юкъаметтигех, безамах, доттагIаллех, церан къонахаллин ойланех. Цхьаъ вукхунах тера боцуш адамийн кхолламаш бу яздархочо гойтуш. Шен романашца автора боху юьртабахамехь реформаш ян еза, тодеш хийца деза юьртахой дахар.

«Лаьмнашка некъ» романах лаьцна йолчу шен статья тIехь поэт а, прозаик а волчу Яхъяев Лечас билгалдоккху оцу романехь авторан берриге тидам тIехь соцург адамийн кхолламаш хилар: «Юьртбахаман тема. Цхьаволчо и коьртаниг лара а тарло I. Дадашевн произведенехь. И чIагIдеш долу тоьшаллаш а карор ду цунна. Кхузахь дуьйцуш долу гIуллакхаш дан а ду лаьттах, цу тIехь болх бечарех хьакхалуш. Амма хьалхарниг шатайпана дахаран-Iеран экъа бен яц авторна. Цуьнан берриге а тидам тIехь соцуш берг кхин ду – адамийн кхолламаш.

Тайп-тайпана бу романан турпалхой: амалшца а, ойланашца а, гIуллакхашца а.  Боккхачу безамца, деган йовхонца исбаьхьаллин басарш ца кхоош дохку автора воккхачу стеган Зойрбекан, тIеман ветеранан Юнусан, къоначу говзанчин Сулейманан, цхьамогIа кхечеран васташ.

Шен турпалхой Iаьржий, кIай басарш тухуш билгал ца боху автора. Дахарехь дукха хьолахь и шадерг ийна хуьлу. Цундела адамийн кхолламаш талларан, церан ойланийн дуьхье кхиа гIортаран, башхаллаш къасторан некъ хоржу яздархочо. Оцо ешархойн тидам шен йийсаре а балабо…

Лаьттах кхоамца, санехь пайдаэцар цунах дог лазарца цхьаьнадалор, кегий нах гIала дIагIертар, хьанал а, хьарам а бехарш – иштта шуьйра го чулоцуш ю романан сюжет. Цу тIехь кхиайо автора шен турпалхойн амалш. Тайп-тайпана чолхе гIуллакхаш, киртигаш тIе хIуьтту царна. ХIорамма а гучуйоккху шен стогалла я стешхалла, къонахалла я кIезгалла. Яздархочо шеггара ца до хIумма а: васт схьадоьллу цуьнан дахаран а, марзделлачеран а, воьллачеран а башхаллашка хьаьжжина.

ТIеман темина тIех ца ваьлла I. Дадашев шен хIокху романехь а. Ала деза, и кийсигаш тоьллачарах лара мегар долуш а ю. Дуккха а хан яьлла тIом чекхбаьлла. Амма хIетахь мел гинарг, мел лайнарг хIинца а деха Юнусан, Зойрбекан дагалецамашкахь. Цул совнаха, билггал оцу шерашкахь чIагIъелла церан амалш, дахарца, гонахарчу адамашца йолу юкъаметтигаш».

Дадашев Iабдуллин кхоллараллин хьокъехь язйинчу «Поиск правды» («Бакъдерг лахар») цIе йолчу шен очерк тIехь Сулаев Мохьмада билгалдаьккхина: «Лаьмнашка некъ», «Зойрбекан шовда» цIерш йолчу романех лаьттачу башхачу маттаца, къеггина васт хIоттош язйинчу дилоги тIехь Дадашев Iабдуллас къоман литературехь дуьххьара нохчийн юьртахь партократис олалла даран, цуьнан ерриг башхаллашца, сакхташца цхьаьна гIуллакх билггал довзарца, сурт гайтина хилар». КхидIа а яздина цо: «Дадашев Iабдуллас кхечу берриг а яздархойх къаьсташ, яздо юьртан хьаналчу къинхьегамхошний, пачхьалкхан хьашташ лардеш болчу партократин куьйгалхошний юккъерчу къовсамах лаьцна. И къовсам толлу автора, зуламе дерг ца лечкъош, хаддаза бакъдерг лоьхуш, могIарерчарна тIера куьйгалхошна тIекхаччалц шен персонажийн психологи дика йовзарца».

Дадашев Iабдуллас шен дахаран тIаьххьарчу шерашкахь «Цакагбелларш» трилоги тIехь болх бина. Трилогин хьалхара книга – «Цакагбелларш» роман автора язйина чекхъяьккхина 1996 шарахь, амма зорбанера ара ца яьлла 2008 шарахь бен. «Юхадерзар» цIе йолу трилогин шолгIа книга араяьлла 2012 шарахь. КхоалгIа книга арахеца ца кхиъна автор.

Нохчийн къам махках даьккхина, кхойтта шарахь бала хьегар, амма, мел яккхий халонаш лайнехь а, доьналлех ца духуш, къоман гIиллакх-оьздангалла ларъеш, адам юха цIадерзар гойтуш ю произведени. Оцу шина а книгин редактор волчу Такалашов Султана яздо: «Роман ешча, Дадашев Iабдулла яздархо-профессионал хилла ца Iаш, яздархо-психолог, яздархо-философ, яздархо-политолог, яздархо-Iилманча санна го…

Билгалдаккха лаьа, роман язъеш авторна кхиам белларг яздархочун профессионализм хилла ца Iаш, и дерриг цунна шена гина а, цо ша лайна а хилар. ТIаккха а, хийрачу махкахь къомо лайначун сурт цуьнга иштта ешархочун сих кхеташ, хIотталур дацара, цу заманахь автор шегахь болчу балел а, къоман бала базабелла лелла ца хиллехь. Къоман а, цунна тIехь Сталинан хьадалчаша латточу къизаллин а ойлаярехь цо дуккха а сагатдина ца хиллехь, сагатдарехь цу Iедалан ницкъах, шен къоман собарх, доьналлех кхетта а ца хиллехь».

Къоман литературехь эвсараллица болх бина Дадашев Iабдуллас. Иза иттех сов книги автор ву, цуьнан кегийчу жанрашкахь йолу дуккха а произведенеш арайийлина яздархойн юкъарчу гуларшкахь, алссам очеркаш, дийцарш арадийлина журналийн, газетийн агIонаш тIехь а.  Яздархочун кхолларалла  нохчийн литературехь прозин жанраш кхиарехь мехала хилла.

Дадашев Iабдулла кхелхина 2010 шеран 5 мартехь Соьлжа-ГIалахь.

ЗОРБАНЕХЬ АРАЙИЙЛИНА КНИГАШ

НОХЧИЙН МАТТАХЬ

Хьо вац сан да. Грозный, 1966. ГIалат. Грозный, 1969. Чевнаш йоьрзу. Повесть. Грозный, 1978. Къонахалла. Повесть. Грозный, 1979. Пондаран тIаьххьара аз. Грозный, 1984. Лаьмнашка некъ. Роман. Грозный, 1987. Кхайкхаза хьаша. Грозный, 1989. Зойрбекан Шовда. Роман. Грозный, 1990. Цакагбелларш. Роман. Соьлжа-ГIала, 2008. Юхадерзар. Роман. «Цакагбелларш» трилогин шолгIа книга. Нальчик, 2012.

ОЬРСИЙН МАТТАХЬ

Однажды ночью. Повесть. Грозный, 1979.

Пред След Страница:

СУЛЕЙМАНОВ АХЬМАД

Просмотров:4308 Чеченская литература

СУЛЕЙМАНОВ АХЬМАД

На Фото Сулейманов Ахьмад     Арсанукаев lабдулла СУЛЕЙМАНОВ АХЬМАД (1922 – 1995) ТкъолгIачу бIешеран 50-чу шерашкара схьайолчу нохчийн поэзехь къеггина шен исбаьхьаллин дош, шен хатI долуш поэт вара Сулейманов Ахьмад. Кхечу воккхачу поэта Арсанукаев Шайхис...

Подробнее »

ЮСУПОВ IАЗИМ

Просмотров:2406 Чеченская литература

ЮСУПОВ IАЗИМ

На Фото Юсупов Iазим     Арсанукаев lабдулла.  Юсупов Iазим Нохчийн поэт, прозаик, краевед Юсупов Iазим вина 1940 шеран 20 февралехь Нохчийчоьнан ширчу юьртахь Девкар-Эвлахь. Нохчийн къам махках даьккхинчу хенахь ЮсуповгIеран доьзал Киргизехь Iийна, Фрунзенски областан...

Подробнее »

ШАЙХИЕВ IАЛВАДИ

Просмотров:2578 Чеченская литература

ШАЙХИЕВ IАЛВАДИ

На Фото Шайхиев lалвади     Арсанукаев lабдулла. ШАЙХИЕВ IАЛВАДИ (1947) Поэт, прозаик, публицист Шайхиев Iалвади XX бIешеран 60 шераш дуьйлалучу муьрехь веана нохчийн литературе. Шовзткъе итт шо сов хан ю иза къоман литературехь хаддаза...

Подробнее »

ЧЕНТИЕВА МАРЬЯМ

Просмотров:3481 Чеченская литература

ЧЕНТИЕВА МАРЬЯМ

На Фото Чентиева Марьям     Арсанукаев lабдулла ЧЕНТИЕВА МАРЬЯМ (1916 – 2000) Чентиева Марьям йина 1916 шеран март баттахь Нохчийчоьнан Хьалха-Мартан тIехь ахархочун Джадцин доьзалехь. Асланбековски (хIинца Серноводск) школа-интерант чекхъяьккхина. Оцу муьрехь цигахь дешна Авторханов...

Подробнее »

Махмаев Жамалдин

Просмотров:5735 Чеченская литература

Махмаев Жамалдин

На Фото Махмаев Жамалдин     Арсанукаев lабдулла Махмаев Жамалдин (1939 – 2014) Махмаев Жамалдин вина 1939 шеран 14 мартехь хьехархочун Махьмудан доьзалехь Соьлжа-ГIалина гена йоццуш Органан йийстехь лаьттачу БердакIелахь. Нохчийн къам махках даьккхича, МахмаевгIеран доьзал...

Подробнее »

МАМАКАЕВ ЭДУАРД

Просмотров:1698 Чеченская литература

МАМАКАЕВ ЭДУАРД

На Фото Мамакаев ЭдуардАбдулла Арсанукаев. МАМАКАЕВ ЭДУАРД Мамакаев Эдуард вина 1939-чу шеран 28-чу апрелехь Соьлжа-ГIалахь поэтан Мамакаев Iаьрбин доьзаллехь. ЦIеяххана волу нохчийн поэт Мамакаев Iаьрби 1942 шарахь бен а бехк боцуш Iедало...

Подробнее »

КИБИЕВ МУСБЕК

Просмотров:2263 Чеченская литература

КИБИЕВ МУСБЕК

На Фото Кибиев МусбекАбдулла Арсанукаев. КИБИЕВ МУСБЕК (1937 – 1997) Кибиев Мусбек вина 1937 шеран 7 августехь Нохчийчоьнан  лаьмнийн Iаламехь лаьттачу исбаьхьчу юьртахь Дишни-Веданахь гIуллакхъхочун Мохьмадан доьзалехь. Мусбекан да Мохьмад Iеладалан  гIуллакхийн тайп-тайпанчу...

Подробнее »

ДИКАЕВ МОХЬМАД

Просмотров:3084 Чеченская литература

ДИКАЕВ МОХЬМАД

На Фото Дикаев МохьмадАбдулла Арсанукаев. ДИКАЕВ МОХЬМАД (1941 – 1979) Дикаев Мохьмад вина 1941 шеран 1 сентябрехь Соьлжа-ГIалахь искусствон белхахочун Джунидан доьзалехь. Джунид Нохч-ГIалгIайн пачхьалкхан эшарийн, хелхаран ансамблехь говза пондарча хилла, гIараваьллачу нохчийн...

Подробнее »

ДАДАШЕВ IАБДУЛЛА

Просмотров:1494 Чеченская литература

ДАДАШЕВ IАБДУЛЛА

На Фото Дадашев lабдуллаАбдулла Арсанукаев. ДАДАШЕВ IАБДУЛЛА (1930 - 2010) Дадашев Iабдулла вина 1930-чу шеран 28-чу декабрехь Соьлжа-ГIалахь белхалочун Катин доьзалехь. Школе  Соьлжа-ГIалахь  вахна.   Нохчийн  къам махкахдоккхуш 6 классехь доьшуш хилла Iабдулла....

Подробнее »

ГАЦАЕВ САЬIИД

Просмотров:1409 Чеченская литература

ГАЦАЕВ САЬIИД

На Фото Гацаев СаьlидАбдулла Арсанукаев. ГАЦАЕВ САЬIИД (1938 – 2012) ТкъолгIачу бIешеран 50-гIа шераш чекхдовлучу – 60-гIа шераш дуьйлалучу муьрехь нохчийн литературе баьхкира исбаьхьаллин похIма долу кегийрхой: Айдамиров Абузар, Абдулаев Зияудди, Арсанукаев Шайхи,...

Подробнее »

БЕРСАНОВ ХОЖА-АХЬМАД

Просмотров:1577 Чеченская литература

БЕРСАНОВ ХОЖА-АХЬМАД

На Фото Берсанов Хожа-АхьмадАбдулла Арсанукаев. БЕРСАНОВ ХОЖА-АХЬМАД Берсанов Хожа-Ахьмад вина 1926 шеран 5 апрелехь Нохчийчоьнан Ачхой-Мартанан районан ШаIми-Юьртахь ахархочун Ахьамтан доьзалехь. КIентан пхи шо а кхачале да а кхелхина, ненаца бисина кегийра...

Подробнее »

АРСАНУКАЕВ ШАЙХИ (1930 – 2012)

Просмотров:5634 Чеченская литература

АРСАНУКАЕВ ШАЙХИ  (1930 – 2012)

На Фото Арсанукаев ШайхиАбдулла Арсанукаев. АРСАНУКАЕВ ШАЙХИ (1930 – 2012) «Дуьненан литературин хоршахь, цуьнан традицешца, форманашца, амма шен къоман барта кхоллараллин, гIиллакхийн, ламастийн буха тIехь кхуьуш схьайогIу нохчийн исбаьхьаллин литература. Муьлххачу литературин...

Подробнее »

АЙДАМИРОВ-АБУЗАР

Просмотров:3596 Чеченская литература

АЙДАМИРОВ-АБУЗАР

Абдулла Арсанукаев.   АЙДАМИРОВ АБУЗАР (1929 – 2005) Айдамиров Абузар вина 70 шо кхачар даздечу суьйренехь нохчийн халкъан поэта Арсанукаев Шайхис элира: «Хьоме Абузар, ас даггара декъалво хьо, нохчийн къоман а, нохчийн мехкан...

Подробнее »

Айдаев ЮшаI

Просмотров:853 Чеченская литература

Айдаев ЮшаI

Арсанукаев Iабдулла.   АЙДАЕВ ЮШАI (1938 – 2004) Гоьваьлла литературовед, литературин критик, филологин Iилманийн доктор, профессор, Нохчийн Республикин Iилманан академин академик, Естественни Iилманийн российски академин академик, «Нохч-ГIалгIайн АССР-н культурин хьакъволу белхахо», «Нохчийн...

Подробнее »

Абдулаев Зияудин

Просмотров:830 Чеченская литература

Абдулаев Зияудин

Арсанукаев Iабдулла АБДУЛАЕВ ЗИЯУДИН (1926 – 1994) Абдулаев Зияудин яздан волавеллачу хенахь къоман литературин классик волчу Мамакаев Мохьмада аьллера: «Нохчийн литературина хьанал а, беркате а хир волуш, дика накъост а, вуьззина къонах...

Подробнее »

О втором этапе проекта "Чеченская литература. Персоналии"

Просмотров:628 Чеченская литература

О втором этапе проекта "Чеченская литература. Персоналии"

О втором этапе проекта "Чеченская литература. Персоналии". Открывается второй этап проекта "Чеченская литература. Персоналии", в котором представлена чеченская литература второй половины ХХ века. Реализация второго этапа проекта предусмотрена на 2015 -...

Подробнее »

Эдилов Хасмохьмад

Просмотров:4842 Чеченская литература

Эдилов Хасмохьмад

Арсанукаев Iабдулла ЭДИЛОВ ХАСМОХЬМАД (1922 – 1991) Эдилов Хасмохьмадан поэзи ХХ бIешеран нохчийн литературин хазна ю. Цуьнан  кхоллараллина лерина йолчу цхьана литературни суьйренехь нохчийн гоьваьлла поэт а, критик а волчу Сулаев Мохьмада...

Подробнее »

Хамидов Iабдул-Хьамид

Просмотров:2022 Чеченская литература

Хамидов Iабдул-Хьамид

Арсанукаев Iабдулла ХАМИДОВ IАБДУЛ-ХЬАМИД (1920 – 1969) Хамидов Iабдул-Хьамид вина 1920-чу шеран 15 октябрехь Йоккхачу АтагIахь ахархочун Хьамидан доьзалехь. Юьртахь бераллин хенахь дукха ладийгIина  цо нохчийн туьйранашка, эшаршка, забаречу  дийцаршка. Жимчохь евзина цунна...

Подробнее »

СУЛЕЙМАНОВ БАУДДИ

Просмотров:1239 Чеченская литература

СУЛЕЙМАНОВ БАУДДИ

Арсанукаев Iабдулла СУЛЕЙМАНОВ БАУДДИ (1902 – 1961) ДIадаханчу бIешеран хьалхарчу эхехь Нохчийчохь угар тоьлла иллиалархо вара Девлатгирин-Эвлара Салин Сулимин Баудди. Иллица цуьнан аз хазаза, цуьнан иллеш дукха ца дезаш, мичча хена а радиохула...

Подробнее »

Сальмурзаев Мохьмад

Просмотров:3065 Чеченская литература

Сальмурзаев Мохьмад

Арсанукаев Iабдулла САЛЬМУРЗАЕВ МОХЬМАД (1900 – 1958) Сальмурзаев Мохьмад нохчийн дуьххьарлерчу прозаикех ву. Нохчийн литератрехь дийцаран жанр йолорхо ларалуш ву иза. Цуьнан «Кхетаме Хьамид» цIе йолу дийцар вайнехан литературехь хьалхарчу дийцарех ду. Нохчийн...

Подробнее »

Абдулла Арсанукаев - Проект - Чеченская литература. Персоналии

Просмотров:2377 Чеченская литература

Абдулла Арсанукаев - Проект - Чеченская литература. Персоналии

Институт развития образования Чеченской Республики совместно с Информационным агентством  «Чеченская Республика (Чечня) Сегодня» открывает новый проект «Чеченская литература. Персоналии». Автор и ведущий проекта Абдулла Арсанукаев  Главная цель проекта – способствовать духовно-нравственному...

Подробнее »

Сулаев Мохьмад

Просмотров:5964 Чеченская литература

Сулаев Мохьмад

Арсанукаев Iабдулла СУЛАЕВ МОХЬМАД (1920 – 1992) Сулаев Мохьмада шен «Яздархойн а, журналистийн а юкъара декхар» цIе йолчу статья тIехь яздина: «Турпал ю вайн халкъан дIаяхна зама, турпал ю вайн халкъо дIакхоьхьу...

Подробнее »

Ошаев Халид

Просмотров:6340 Чеченская литература

Ошаев Халид

Арсанукаев Iабдулла ОШАЕВ ХАЛИД (1898 – 1977) Ошаев Халидан 1920 шеран июнь-сентябрь беттанашкахь язйина баллада. Прозехь язйина а йолуш, цIен, кIайн бIаьхойх лаьцна произведении хилла иза. ХIеттахьехь цунна зорбатоьхна Соьлжа-ГIалахь арадолуш хиллачу...

Подробнее »

Нажаев Ахьмад

Просмотров:2143 Чеченская литература

Нажаев Ахьмад

Арсанукаев Iабдулла НАЖАЕВ АХЬМАД (1895 – 1943) Нохчийн ХХ бIешеран исбаьхьаллин литетарура йолалучу юххьехь лаьттинчу яздархойн Тучаев Ахьмин, Сальмурзаев Мохьмадан, Дудаев Iабдин, Актемиров Мусийтин могIарехь ву Нажаев Ахьмад. Кхеташ ду церан произведенеш...

Подробнее »

Муталибов Зайнди

Просмотров:1997 Чеченская литература

Муталибов Зайнди

Арсанукаев Iабдулла МУТАЛИБОВ ЗАЙНДИ (1922 – 1978) Муталибов Зайндин кхоллараллех лаьцна яздархо а, критик а волчу Бурчаев Хьаьлима яздо: «Муталибов Зайнди кхолларалла вайн литературехь ша къаьстина меттиг дIалоцуш ю. Цуьнан башхалла ю...

Подробнее »

Мусаев Мохьмад

Просмотров:2967 Чеченская литература

Мусаев Мохьмад

Арсанукаев Iабдулла МУСАЕВ МОХЬМАД (1915 – 1999) Нохчийн халкъан поэта Арсанукаев Шайхис яздо: «ДIадаханчу бIешеран 60-70 шерашкахь Нохч-ГIалгIайн книжни издательствехь Мусаев Мохьмадца цхьаьна болх беш вара со, цхьана кабинет чохь а вара...

Подробнее »

Музаев Нурдин

Просмотров:2730 Чеченская литература

Музаев Нурдин

Арсанукаев Iабдулла Музаев Нурдин (1913 – 1983) вина 100 шо кхачарна Шен чулацамца, жанрийн башхаллашца шуьйра а, произведенешца дукха а  ю Музаев Нурдинан кхолларалла. 1930-гIа шераш дуьйлалучу муьрехь нохчийн исбаьхьаллин литератури юкъа...

Подробнее »

Мамакаев Iаьрби

Просмотров:5469 Чеченская литература

Мамакаев Iаьрби

Арсанукаев Iабдулла МАМАКАЕВ IАЬРБИ (1918-1958) Мамакаев Iаьрбин кхоллараллехь коьртаниг, йоккха меттиг дIалоцушъерг поэзи ю, лирически поэзи. 1940 – 1950 шерашкахьлерчу нохчийн литературехь цIеяххана поэт-лирик вара иза. Амма цо прозехь а, драматургехь а...

Подробнее »

Мамакаев Мохьмад

Просмотров:11787 Чеченская литература

Мамакаев Мохьмад

Арсанукаев Iабдулла МАМАКАЕВ МОХЬМАД АМАЕВИЧ (1910 – 1973) Нохчийн литературехь хьалхарчу чкъурах болчу яздархойн дахаран а, кхоллараллин а некъ Iаламат хала, чолхе хилла. Сталинан таIзар лаьттинчу хенахь – 1930-40 шерашкахь – лаьцна...

Подробнее »

Дудаев Iабди

Просмотров:2502 Чеченская литература

Дудаев Iабди

Арсанукаев Iабдулла ДУДАЕВ IАБДИ ДУДАЕВИЧ (1901 – 1937) Нохчийн  йозанан литература кхоллалуш ХХ бIешеран юьххьехь шайн исбаьхьаллин произведенеш язйинчарах бу  Дудаев Iабди, Нажаев  Ахьмад, Сальмурзаев Мохьмад, Тучаев Ахьма, кхиберш а. Церан произведенеш...

Подробнее »

Гайсултнов Iумар

Просмотров:1797 Чеченская литература

Гайсултнов Iумар

Арсанукаев Iабдулла ГАЙСУЛТАНОВ IУМАР (1920 – 1980) Нохчийн литературехь билггал йолу меттиг дIалоцуш ю Гайсултанов Iумаран кхолларалла. Коьрта долчу декъана берашна, кегийрхошна лерина яра цуьнан дуьххьарлера произведенеш. Нохчийн литературехь шен исбаьхьаллин произведенеш...

Подробнее »

Гадаев Мохьмад-Салахь

Просмотров:5368 Чеченская литература

Гадаев Мохьмад-Салахь

Арсанукаев Iабдулла ГАДАЕВ МОХЬМАД-САЛАХЬ (1909 – 1972) ДIадаханчу бIешеран 30-чу шерашкахь нохчийн литератури юкъа веана кхечарах тера доцуш, билггал шен  исбаьхьаллин хатI долу, шен билггал мукъам болу поэт Гадаев Мохьмад-Салахь. Яздан волавелла...

Подробнее »

Ахматова Раиса

Просмотров:3699 Чеченская литература

Ахматова Раиса

Арсанукаев Iабдулла АХМАТОВА РАИСА (1928 – 1992) Ахматова Раисин поэтически кхолларалла Нохч-ГIалгIайчохь евзина ца Iаш, ерриг Советски пачхьалкхехь а, дозанал арахьа а евзаш яра. Цуьнан стихаш нохчийн, оьрсийн, азербайджанийн, гIебартойн, гIезлойн,  казахийн,...

Подробнее »

Арсанов СаьIид-Бей

Просмотров:2946 Чеченская литература

Арсанов СаьIид-Бей

Арсанукаев Iабдулла АРСАНОВ САЬIИД-БЕЙ (1889 – 1968) Нохчийн исбаьхьаллин литература, къоман культура кхиорехь, Нохчийчохь йоза-дешар даржорехь ХХ бIешеран хьалхарчу эхехь Iаламат доккха гIуллакх дина Арсанов СаьIид-Бейс. Мехала ю цуьнан кхолларалла. Къоман литературехь...

Подробнее »

Анзорова Балкан

Просмотров:1324 Чеченская литература

Анзорова Балкан

Арсанукаев Iабдулла АНЗОРОВА БАЛКАН (1923 – 1997) ДIадаханчу бIешеран 30–40-гIий шерашкахь Нохчийчохь цIеяххана евзаш хилла Анзорова Балкан – эшаршлакхархо, поэт, юкъараллин деятель санна. Iаламат тайна, куц долуш, исбаьхьа жима зуда, еха Iаьржа...

Подробнее »

Айсханов Шамсуддин

Просмотров:4629 Чеченская литература

Айсханов Шамсуддин

Арсанукаев Iабдулла АЙСХАНОВ ШАМСУДДИН (1907– 1938) Айсханов Шамсуддин нохчийн исбаьхьаллин литератури юкъавеъна XX бIешеран 30-гIа шераш дуьйлалучу муьрехь. 1931-чу шарахь яздина цо «КIайн котам» цIе йолу шен дуьххьарлера дийцар. Дика кхиам хилира...

Подробнее »

Авторханов Iабдурахьман

Просмотров:2178 Чеченская литература

Авторханов Iабдурахьман

Арсанукаев Iабдулла Авторханов Iабдурахьман (1908-1997) Дуьненахь цIеяххана волу историк, политолог, яздархо Авторханов Iабдурахьман вина Теркйистерчу Лаха-Неврехь ахархочун Гиназан доьзалехь 1908 шеран 25 октябрехь. И терхьа шеко йолуш ду, герггарчу хьесапехь билгалдаьккхина хиларна....

Подробнее »

Бадуев СаьIид-Салихь

Просмотров:8382 Чеченская литература

Бадуев СаьIид-Салихь

Арсанукаев Iабдулла Бадуев СаьIид-Салихь (1903 – 1938) Бадуев СаьIид-Салихьах лаьцна болчу шен дагалецамашкахь яздархочо Саидов Билалас яздо: «ТаьIно бIаьргаш долуш, даим, цхьана хIуманан кIорггера ойлаеш санна, хабийна хьаьжан юкъ а йолуш, юккъерчу...

Подробнее »