• VTEM Image Show

Мусаев Мохьмад
Арсанукаев Iабдулла

МУСАЕВ МОХЬМАД (1915 – 1999)

Нохчийн халкъан поэта Арсанукаев Шайхис яздо: «ДIадаханчу бIешеран 60-70 шерашкахь Нохч-ГIалгIайн книжни издательствехь Мусаев Мохьмадца цхьаьна болх беш вара со, цхьана кабинет чохь а вара тхойшиъ. Цо дас санна, терго йора сан, даим гIо дора. Мохьмад нохчийн къоман тоьлла яздархо, журналист хилла ца Iара, иза дог дика стаг вара, лаккхара похIма а долуш, шен халкъан, ненан меттан дезаршна кийчча вара».

Нохчийн прозаик, драматург Мусаев Мохьмад вина 1915 шеран 15 июнехь Соьлжа-ГIалина юххерчу нохчийн юьртахь Алдахь ахархочун Мусан доьзалехь. Жимчохь дуьйна а тIах-аьлла, хIума хаа лууш, керланиг довза гIерташ хилла Мохьмад. Шен дас хьуьжаре деша вахийтина иза. Дика доьшуш, хьуьжарехь хьоьхург тIевирззина Iамош хилла Мохьмад.

 Советан Iедал чIагIделлачул тIаьхьа Нохчийчуьра хьуьжарш дIакъевлина, массанхьара а санна. Мохьмада шайн юьртара школа чекхъяьккхина. Юьззина юккъера йоцу и школа чекхъяьккхинчул тIаьхьа Соьлжа-ГIаларчу нефтан училищехь дешна цо. 1931 шарахь Мохьмад балха вахна нефтах гIуллакхдечу заводе (Грозненский нефтеперерабатывающий завод имени В.И. Ленина). Юьхьанца кочегаран болх белла цуьнга, цул тIаьхьа заводерчу балхах кхуьуш, керла говзаллаш караерзош дIавахна Мохьмад, тIаьххьара а нефтан технологически установкин оператор хIоттийна.

Даим а исбаьхьаллин литературица уьйр хиллачу Мохьмада йозанан балхе, журналистике, кхоллараллин балхе салаьттина. 1938 шарахь Нохч-ГIалгIайн радиокомитете редакторан балха воьду иза. Кхузахь чIагIъелла цуьнан исбаьхьаллин даше йолу марзо, шен кхоллараллин таронаш зен а волавелла иза.

Мусаев Мохьмадан исбаьхьалли даше безам бахийтинарг халкъан барта кхолларалла хилла. Кхоьлинчу деношкахь а, Iаьнан ехачу буьйсанашкахь а шен нийсархошца  ца Iебаш ладегIна ша нохчийн туьйранашкий, дIаяханчу заманах долчу турпалаллин дийцаршкий олий, дуьйцура Мохьмада. Нохчийн халкъан исбаьхьаллин даше кхоллаеллачу марзоно валийна иза исбаьхьаллин литературе. Яздан волавелла иза 1930 шераш юккъе даханчул тIаьхьа.

Мусаев Мохьмадан дуьххьарлерчу произведенех ду 1939 шарахь цо яздина «Дашо гуьйре» цIе йолу дийцар. Оцу дийцаран чулацам тIехь хIоттийна исбаьхьаллин-музыкальни передача цу хенахь радиохула кест-кеста арайолуш хилла. Цу дийцарх дуьххьара радиопередача хезна Iуьйре уггар доккха хазахетар хилла, гуттаренна а йисна шен дагахь, олура Мусаев Мохьмада. Оцу хенахь язйина хилла кхийолу произведенеш тIекхочехь ца йисна, уьш радион архивашкахь хиллехь а тIепаза яйна нохчийн къам махках даьккхинчу хенахь.

Сийлахь-Боккха Даймехкан тIом болабелча, шен лаамехь фронте воьду Мусаев Мохьмад. Амма 1942 шарахь могашалла дика цахиларна армера цIа ван дезна. Ша хьалха хиллачу радиокомитетехь редакторан балха дIахIутту иза. Цигахь болх бина 1944 шеран февраль беттан 23 дийнахь дерриге нохчийн халкъаца ша махках ваккхалц. Казахстанан Джамбульски областе нисвелла шен доьзалца махках ваьккхина Мусаев Мохьмад. Тайп-тайпана гIуллакхаш лелийна: хьехархо а хилла, гIишлошъяран, махлелоран организацешкахь белхаш а бина. Шен накъосташца, яздархошца йолу уьйраш ларйина. Дика цIе яьккхина Мохьмада хIетахь цуьнца хиллачара.

Мусаев Мохьмад даймахка цIа веана 1957 шарахь. ЦIавирзинчул тIаьхьа, заочно доьшуш, чекхъяьккхина цо  Нохч-ГIалгIайн педагогически институтан историко-филологически факультетан оьрсийн меттан, литературин, нохчийн меттан, литературин отделени. 1958 шарахь Нохч-ГIалгIайн книжни издательствон исбаьхьаллин литературин редакци редакторан балха воьду иза, цул тIаьхьа дукха хан ялале оцу редакцехь лаккхара редактор хIоттаво. Кхин белхан меттиг ца хуьйцуш, книжни издательствехь болх бина Мусаев Мохьмада 1975 шарахь ша пенсе ваххалц.

Издательствехь балхахь волуш, Мусаев Мохьмада доккха гIуллакх дина нохчийн яздархойн произведенеш зорбане кечъеш, къаьсттина мехала дара цо къоначу яздархошна дина гIо, цара хIинца а доккхачу баркаллица хьахаво Мохьмад. Иза мичча хена а кийча хилла шена тIевеанчуьнга ладогIа, яздархочун балхахь шена зеделларг довзийта, оьшшучу кепара гIо дан. Нохчийн халкъан яздархочо Ахмадов Мусас литературехь шен дуьххьарлера хьехархо лору иза. Яздан волалуш хьалхара гIулчаш цуьнан Iуналлица яьхна ша, литературехь хьовха, дахарехь а цуьнан хьехамаш пайдехьа хилира шена, боху Мусас.

Мусаев Мохьмад къамелана говза вара, хаза вистхила хаара цунна. Цуьнан къамеле ладогIа дог догIара, шеца исбаьхьалла йолуш дара яздархочун барта дош а. Мусаев Мохьмадан йозанан мотт кхечу кепара бу шен дIахIоттамца, меттан хазни юкъара дешнаш схьалахьорца, уьш предлженешкахь вовшахтасарца. Исбаьхьаллин произведенин мотт къаьсташ хила а беза барта дечу къамелах, делахь чолхе ца хилча дика ду.

1950 шерийн шолгIачу эхехь дуьйна хаддаза исбаьхьаллин литературехь къахьоьгу Мусаев Мохьмада. Цо яздо прозехь а, драматургехь а. Юьхьанца цуьнан дийцарш, очеркаш, публицистикин статьяш а арайовлу газетийн, журналийн агIонаш тIехь.

Мусаев Мохьмадан кхоллараллехь Iаламат беркате хилла 1960- гIа шераш. Оцу иттех шарахь зорбанера араевлла яздархочун, ерриг бохург санна, произведенеш.

Мусаев Мохьмада дуьххьарлера книга араяьлла 1960 шарахь Соьлжа-ГIалахь.. Иза яра «Садаьржаш» цIе а йлолуш, дийцареххий, повестеххий лаьтташ йолу сборник.  Коьрта долчу декъана шен заманан кегийрхойн гIуллакхаш дара автора оцу юкъаяханчу произведенешкахь къастош дерш.

Цу тIерачу  «Ирсан орам» повестехь автора гайтина кегийрхой, церан хазахетарш, дахаран кхиамаш, безам, баккхий лаамаш. Повестан турпалхой Белитий, Руслан къона ду. Церан дахаран некъаш башха атта дац. Халонашца, дахарехь ледар долчу хIуманашца къийсам а латтош, шайн ирсехьа теIа и турпалхой.  Яздархочун дуьххьарлера книга исбаьхьаллин литературехь авторан шен кхоллараллин некъ хирг хилар гойтуш яра.

1960-чу шарахь Нохч-ГIалгIайн республикин Нурадилов Ханпашин цIарах йолчу театро хIоттгийна Мусаев Мохьмадан «Терка тулгIенаш» цIе йолу турпалаллин драма. Пьеса Сийлахь-боккхачу Даймехкан тIеман фронташкахь турпалаллица даймохк ларбинчу адамийн цIена дегнаш, сирла ойланаш, корггера патриотизм гойтуш яра. Пьеси тIехь хIоттийна спектакль хьовсархоша а, критико а дика тIеийцира, Спектаклехь а дика гайтинера  Сийлахь-боккхачу Даймехкан тIамехь билгалъяьлла  адамийн патриотизм, турпалалла, къинхетамен дог-ойла. «Терка тулгIенаш» спектаклах а, пьесех а лаьцна дика статьяш язйина «Ленинан газета» тIехь Нашхоев Руслана, гIалгIайн маттахь «Сердало» газета тIехь Галаев Хьасана.      Республикин конкурсехь совгIат делла пьесина. «Орга» альмаха тIехь 1961 шарахь зорба а тоьхна «Теркан тулгIенаш» драма.

Цул тIаьхьа «Цхьана эвлахь» цIе йолу пьеса язйина Мусаев Мохьмада. Цу тIехь дуьйцу  юьртахойн дахарх, церан ойланашкахь хиллачу хийцамех лаьцна. Замано дахьаш долу керланиг, юьртахой амалшкахь, психологехь хуьлуш болу хийцамаш гайтарна тIехьажийна ю пьеса. Шен заманца йогIуш ю пьесин коьрта турпалхочун Алпату амалш, иза советски замано кхиийна керла «горянка» ю. Шен кхолламан да хилла дIахIотта гIерташ ю иза. Яздархочо кест-кеста ойу шен кхоллараллехь зударийн тема.  Иштта ду цуьнан «Хьаьрса месаш» цIе йолу дийцар а.

1963 шарахь  арайолу Мусаев Мохьмадан шолгIа книга – «Дашо маха». Цу тIехь  «Дашо маха» цIе йолчу повестал совнаха зорбатоьхна дийцарш а дара. Яздархочун кхоллараллехь коьрта меттиг дIалоцуш ю кегийрхойн тема.  Шен заманахьлерчу кегийрхойн лехамаш,  ойланаш, церан лаамаш бу автора исбаьхьаллин кепехь  толлуш.    Адамийн машаре дахар лардечу милицех лаьцна,  къонахалла йолчу, майрачу адамийн хьокъехь яра повесть «Дашо маха». Повестан турпалхо юридически институт чекхъяьккхина Азамат  нийсонна тIера вер воцуш, хила дезачу хIуманна тIехь соцуш, цу тIера дIаса ца теIаш, хила ма-деззара иза чекхдоккхуш, хьанал стаг ву. Азамата следственни гIуллакхийн кIоргенаш Iамош кхиамаш боху. Нохчийн исбаьхьаллин  литературехь керла дара и тайпа васташ. Нохчийн литературехь детективан жанр йолорехь а шен маьIна дара «Дашо маха» повестан.

Мусаев Мохьмадан произведенеш юккъехь къаьсташ яра 1966 шарахь зорбанера араяьлла «Анзор» цIе йолу повесть. Повестан коьрта турпалхо Анзор, юьхьанца мелаа а галаваьлла лелла къона стаг, белхалойн коллективе а кхаьчна, бакъенгахьа веана, шен хьалхалерчу ледарлонех дIа а хаьдда, керлачу амале вирзина. Заводан белхалойн коллектив беркате ю, цо къоначу стеган кхетам кхиарна гIо до, иза нийсачу дахаран новкъа воккху – иштта ду повестан коьрта маьIна.

1968-чу шарахь зорбатоьхна  Мусаев Мохьмадан «Теркан тулгIенаш» цIе йолу пьесийн сборник. Цу юкъахь яра «Маршонна гIевттинарш» цIе йолу керла пьеса а. Цу тIехь автора хIоттийна дайн турпалаллин ламасташкахь, даймохк безаран, иза Iалашбаран ойланехь кегийрхой кхиоран проблема.

Изза проблемаш кхидIа а яржош, мелла а кхечу исбаьхьаллин кепара хIиттийна 1969 шарахь араяьллачу «Тапча яьлча»  повестехь а.

Нурадилов Ханпашин цIарах йолчу Нохч-ГIалгIайн пачхьалкхан драматически театран сцени тIехь хIиттош ехха лаьттина Мусаев Мохьмадан пьесаш «Теркан тулгIенаш», «Цхьана эвлахь», «Парткоман секретарь», «Нийсонехьа»,  кхиерш а.

Мусаев Мохьмада алссам язйина публистикин статьяш, очеркаш, дийцарш. И кегийра жанрашкахь йолу произведенеш кест-кеста арайийлина республикин газеташ тIехь, журналашкахь, юкъарчу сборникаш тIехь.

Яздархочо дуккха а болх бина гочдарехь а. Оьрсийн маттера нохчийн матте а яьхна цо алссам прои;зведенеш. А. Фадеевн «Разгром», 3. Орджоникидзен «Большевикан некъ», А. Гайдаран «Тимур а, цуьнан команда а», «Чук а, Гек а», «Сийна кад», А. Носовн «Терхеш», кхиерш а.

Мусаев Мохмадан литературехь болу кхиамаш Iедало а билгалбаьхнера. Цунна «Нохч-ГIалгIайн АССР-н культурин хьакъволу белхахо» — сийлахь цIе тиллинера.

ТIаьхьарчу хенахь Мусаев Мохьмад Таймин Бийболтах лаьцна йоккхачу роман тIехь болх беш вара. Цуьнан цхьацца долу дакъош зорбанехь  ара а хецна цо. Амма роман чекхъяккха ца кхиъна.

Нохчийчохь 1990 шерашкахь хIоьттинчу юкъараллин-политически хьелаша а, цул тIаьхьа  буьйлабеллачу тIемаша а  йолчунна тIе а талхийра яздархочун могашалла. Республикехь шолгIа а тIом болабелча, Соьлжа-ГIалара аравала дийзира, массера а санна, Мохьмада а. Иза доьзалца шен хьеший болчу ГIалгIайчу Плиево юьрта вахара 1999 шеран 1 октябрехь. Амма цигахь а дукха хан яккха доьгIна ца хиллера. Яздархочун хIусамнанас Тамарас дуьйцу: «Тхо дика тIелецира Плиев Минкаила, – баркаллица боху Тамарас.– Деа дийнахь инсульт цамгар текхначул тIаьхьа 1999 шеран 23 ноябрехь дIакхелхира цIийнда. И дIаверзо ахча-м дара соьгахь, делахь а чохь воккханиг цахиларна хала дара. «Шайн цIахь долуш санна, дерриге оьшург дийр ду, са ма гатде», – элира Минкаила. Эцна етт а балийра, чурт а даийтира. Кхаа дийнахь зуькарш дойтуш, лаьтте верзийра. Дела реза хуьлда оцу гIуллакх тIехь къахьегначу Минкаилна».

Шен хIусамера, ша кхианчу, шена езначу Соьлаж-ГIалара цкъачунна араваьллачохь хаьдда Мусаев Мохьмадан дахаран некъ. Амма ца хаьдда цуьнан кхоллараллин адамашна тIебогIу некъ, яздархочун тоьлла произведенеш нохчийн а, оьрсийн а меттанашкахь юх-юха а зорбатухуш ю. Москвахь 2009 шарахь оьрсийн маттахь араяьлла Мусаев Мохьмадан хаьржинчу произведенийн книга.

МУСАЕВ МОХЬМАДАН ПРОИЗВЕДЕНЕШ

НОХЧИЙН МАТТАХЬ
Хьомечуьнан гIаларт. Стихаш // Ленинан некъ. 1942. 30 сент. ДоттагIалла. Дийцар // Ленинан некъ. 1959. 15 март. Маларан совнаха кад. Скетч // Ленинан некъ. 1959. 25 март. Халкъан гIаролла. Сценка // Ленинан некъ. 1959. 12 авг. Дашо дегнаш. «Теркан тулгIенаш» пьесин дакъа // Ленинан некъ. 1960. 4 март. Садаьржаш. Повесть, дийцарш. Грозный, 1960. Теркан тулгIенаш. Пьеса // Орга. 1961. № 1I. А.. 3–31. Иза кхин гIуллакх ду. Цхьана актехь пьеса // Орга. 1962. № 1. А.. 42-47. Хьаьрса месаш. Дийцар // Орга. 1962. № 3. А.. 35-41. Йиша-ламанхо. Стихаш // Ленинан некъ. 1962. 14 янв. Сом хьайна дита. Стихаш // Ленинан некъ. 1963. 30 авг. Хьаьрса месаш. Дийцар // Орга. 1962. № 4. А.. 55-57. Заманан багахь. Повестан дакъа // Орга. 1963. № 1. А.. 13-31. Таймин Бийболат. Фольклоран легенда // Орга. 1963. № 1. А. 53-54. Дашо маха. Повесть, дийцарш. Грозный, 1963. Лела вахнарг. – ЙоьIан къамелаш. – Шен дешан да. – Вешин зударийн. Дийцарш // Орга. 1963. № 3. А. 13-17. Аьлларг, хилларг, хезнарг, гинарг. Нохчийн фольклор тIера // Орга. 1963. № 3. А. 18-22. ХIилла. Дийцар // Орга. 1963. № 3. С. 15-16. Анзор. Повесть. Грозный, 1966. Теркан тулгIенаш. Пьесаш. Грозный, 1968. Тапча яьлча. Повесть. Грозный, 1969. ОЬРСИЙН МАТТАХЬ Золотая брошка. Повесть. Грозный, 1965. Анзор. Повесть. Грозный, 1967. Избранное. После выстрела. Золотая брошка. М., 2009.
Пред След Страница:

СУЛЕЙМАНОВ АХЬМАД

Просмотров:4308 Чеченская литература

СУЛЕЙМАНОВ АХЬМАД

На Фото Сулейманов Ахьмад     Арсанукаев lабдулла СУЛЕЙМАНОВ АХЬМАД (1922 – 1995) ТкъолгIачу бIешеран 50-чу шерашкара схьайолчу нохчийн поэзехь къеггина шен исбаьхьаллин дош, шен хатI долуш поэт вара Сулейманов Ахьмад. Кхечу воккхачу поэта Арсанукаев Шайхис...

Подробнее »

ЮСУПОВ IАЗИМ

Просмотров:2406 Чеченская литература

ЮСУПОВ IАЗИМ

На Фото Юсупов Iазим     Арсанукаев lабдулла.  Юсупов Iазим Нохчийн поэт, прозаик, краевед Юсупов Iазим вина 1940 шеран 20 февралехь Нохчийчоьнан ширчу юьртахь Девкар-Эвлахь. Нохчийн къам махках даьккхинчу хенахь ЮсуповгIеран доьзал Киргизехь Iийна, Фрунзенски областан...

Подробнее »

ШАЙХИЕВ IАЛВАДИ

Просмотров:2578 Чеченская литература

ШАЙХИЕВ IАЛВАДИ

На Фото Шайхиев lалвади     Арсанукаев lабдулла. ШАЙХИЕВ IАЛВАДИ (1947) Поэт, прозаик, публицист Шайхиев Iалвади XX бIешеран 60 шераш дуьйлалучу муьрехь веана нохчийн литературе. Шовзткъе итт шо сов хан ю иза къоман литературехь хаддаза...

Подробнее »

ЧЕНТИЕВА МАРЬЯМ

Просмотров:3481 Чеченская литература

ЧЕНТИЕВА МАРЬЯМ

На Фото Чентиева Марьям     Арсанукаев lабдулла ЧЕНТИЕВА МАРЬЯМ (1916 – 2000) Чентиева Марьям йина 1916 шеран март баттахь Нохчийчоьнан Хьалха-Мартан тIехь ахархочун Джадцин доьзалехь. Асланбековски (хIинца Серноводск) школа-интерант чекхъяьккхина. Оцу муьрехь цигахь дешна Авторханов...

Подробнее »

Махмаев Жамалдин

Просмотров:5735 Чеченская литература

Махмаев Жамалдин

На Фото Махмаев Жамалдин     Арсанукаев lабдулла Махмаев Жамалдин (1939 – 2014) Махмаев Жамалдин вина 1939 шеран 14 мартехь хьехархочун Махьмудан доьзалехь Соьлжа-ГIалина гена йоццуш Органан йийстехь лаьттачу БердакIелахь. Нохчийн къам махках даьккхича, МахмаевгIеран доьзал...

Подробнее »

МАМАКАЕВ ЭДУАРД

Просмотров:1698 Чеченская литература

МАМАКАЕВ ЭДУАРД

На Фото Мамакаев ЭдуардАбдулла Арсанукаев. МАМАКАЕВ ЭДУАРД Мамакаев Эдуард вина 1939-чу шеран 28-чу апрелехь Соьлжа-ГIалахь поэтан Мамакаев Iаьрбин доьзаллехь. ЦIеяххана волу нохчийн поэт Мамакаев Iаьрби 1942 шарахь бен а бехк боцуш Iедало...

Подробнее »

КИБИЕВ МУСБЕК

Просмотров:2263 Чеченская литература

КИБИЕВ МУСБЕК

На Фото Кибиев МусбекАбдулла Арсанукаев. КИБИЕВ МУСБЕК (1937 – 1997) Кибиев Мусбек вина 1937 шеран 7 августехь Нохчийчоьнан  лаьмнийн Iаламехь лаьттачу исбаьхьчу юьртахь Дишни-Веданахь гIуллакхъхочун Мохьмадан доьзалехь. Мусбекан да Мохьмад Iеладалан  гIуллакхийн тайп-тайпанчу...

Подробнее »

ДИКАЕВ МОХЬМАД

Просмотров:3085 Чеченская литература

ДИКАЕВ МОХЬМАД

На Фото Дикаев МохьмадАбдулла Арсанукаев. ДИКАЕВ МОХЬМАД (1941 – 1979) Дикаев Мохьмад вина 1941 шеран 1 сентябрехь Соьлжа-ГIалахь искусствон белхахочун Джунидан доьзалехь. Джунид Нохч-ГIалгIайн пачхьалкхан эшарийн, хелхаран ансамблехь говза пондарча хилла, гIараваьллачу нохчийн...

Подробнее »

ДАДАШЕВ IАБДУЛЛА

Просмотров:1495 Чеченская литература

ДАДАШЕВ IАБДУЛЛА

На Фото Дадашев lабдуллаАбдулла Арсанукаев. ДАДАШЕВ IАБДУЛЛА (1930 - 2010) Дадашев Iабдулла вина 1930-чу шеран 28-чу декабрехь Соьлжа-ГIалахь белхалочун Катин доьзалехь. Школе  Соьлжа-ГIалахь  вахна.   Нохчийн  къам махкахдоккхуш 6 классехь доьшуш хилла Iабдулла....

Подробнее »

ГАЦАЕВ САЬIИД

Просмотров:1409 Чеченская литература

ГАЦАЕВ САЬIИД

На Фото Гацаев СаьlидАбдулла Арсанукаев. ГАЦАЕВ САЬIИД (1938 – 2012) ТкъолгIачу бIешеран 50-гIа шераш чекхдовлучу – 60-гIа шераш дуьйлалучу муьрехь нохчийн литературе баьхкира исбаьхьаллин похIма долу кегийрхой: Айдамиров Абузар, Абдулаев Зияудди, Арсанукаев Шайхи,...

Подробнее »

БЕРСАНОВ ХОЖА-АХЬМАД

Просмотров:1577 Чеченская литература

БЕРСАНОВ ХОЖА-АХЬМАД

На Фото Берсанов Хожа-АхьмадАбдулла Арсанукаев. БЕРСАНОВ ХОЖА-АХЬМАД Берсанов Хожа-Ахьмад вина 1926 шеран 5 апрелехь Нохчийчоьнан Ачхой-Мартанан районан ШаIми-Юьртахь ахархочун Ахьамтан доьзалехь. КIентан пхи шо а кхачале да а кхелхина, ненаца бисина кегийра...

Подробнее »

АРСАНУКАЕВ ШАЙХИ (1930 – 2012)

Просмотров:5634 Чеченская литература

АРСАНУКАЕВ ШАЙХИ  (1930 – 2012)

На Фото Арсанукаев ШайхиАбдулла Арсанукаев. АРСАНУКАЕВ ШАЙХИ (1930 – 2012) «Дуьненан литературин хоршахь, цуьнан традицешца, форманашца, амма шен къоман барта кхоллараллин, гIиллакхийн, ламастийн буха тIехь кхуьуш схьайогIу нохчийн исбаьхьаллин литература. Муьлххачу литературин...

Подробнее »

АЙДАМИРОВ-АБУЗАР

Просмотров:3596 Чеченская литература

АЙДАМИРОВ-АБУЗАР

Абдулла Арсанукаев.   АЙДАМИРОВ АБУЗАР (1929 – 2005) Айдамиров Абузар вина 70 шо кхачар даздечу суьйренехь нохчийн халкъан поэта Арсанукаев Шайхис элира: «Хьоме Абузар, ас даггара декъалво хьо, нохчийн къоман а, нохчийн мехкан...

Подробнее »

Айдаев ЮшаI

Просмотров:853 Чеченская литература

Айдаев ЮшаI

Арсанукаев Iабдулла.   АЙДАЕВ ЮШАI (1938 – 2004) Гоьваьлла литературовед, литературин критик, филологин Iилманийн доктор, профессор, Нохчийн Республикин Iилманан академин академик, Естественни Iилманийн российски академин академик, «Нохч-ГIалгIайн АССР-н культурин хьакъволу белхахо», «Нохчийн...

Подробнее »

Абдулаев Зияудин

Просмотров:830 Чеченская литература

Абдулаев Зияудин

Арсанукаев Iабдулла АБДУЛАЕВ ЗИЯУДИН (1926 – 1994) Абдулаев Зияудин яздан волавеллачу хенахь къоман литературин классик волчу Мамакаев Мохьмада аьллера: «Нохчийн литературина хьанал а, беркате а хир волуш, дика накъост а, вуьззина къонах...

Подробнее »

О втором этапе проекта "Чеченская литература. Персоналии"

Просмотров:629 Чеченская литература

О втором этапе проекта "Чеченская литература. Персоналии"

О втором этапе проекта "Чеченская литература. Персоналии". Открывается второй этап проекта "Чеченская литература. Персоналии", в котором представлена чеченская литература второй половины ХХ века. Реализация второго этапа проекта предусмотрена на 2015 -...

Подробнее »

Эдилов Хасмохьмад

Просмотров:4842 Чеченская литература

Эдилов Хасмохьмад

Арсанукаев Iабдулла ЭДИЛОВ ХАСМОХЬМАД (1922 – 1991) Эдилов Хасмохьмадан поэзи ХХ бIешеран нохчийн литературин хазна ю. Цуьнан  кхоллараллина лерина йолчу цхьана литературни суьйренехь нохчийн гоьваьлла поэт а, критик а волчу Сулаев Мохьмада...

Подробнее »

Хамидов Iабдул-Хьамид

Просмотров:2022 Чеченская литература

Хамидов Iабдул-Хьамид

Арсанукаев Iабдулла ХАМИДОВ IАБДУЛ-ХЬАМИД (1920 – 1969) Хамидов Iабдул-Хьамид вина 1920-чу шеран 15 октябрехь Йоккхачу АтагIахь ахархочун Хьамидан доьзалехь. Юьртахь бераллин хенахь дукха ладийгIина  цо нохчийн туьйранашка, эшаршка, забаречу  дийцаршка. Жимчохь евзина цунна...

Подробнее »

СУЛЕЙМАНОВ БАУДДИ

Просмотров:1239 Чеченская литература

СУЛЕЙМАНОВ БАУДДИ

Арсанукаев Iабдулла СУЛЕЙМАНОВ БАУДДИ (1902 – 1961) ДIадаханчу бIешеран хьалхарчу эхехь Нохчийчохь угар тоьлла иллиалархо вара Девлатгирин-Эвлара Салин Сулимин Баудди. Иллица цуьнан аз хазаза, цуьнан иллеш дукха ца дезаш, мичча хена а радиохула...

Подробнее »

Сальмурзаев Мохьмад

Просмотров:3065 Чеченская литература

Сальмурзаев Мохьмад

Арсанукаев Iабдулла САЛЬМУРЗАЕВ МОХЬМАД (1900 – 1958) Сальмурзаев Мохьмад нохчийн дуьххьарлерчу прозаикех ву. Нохчийн литератрехь дийцаран жанр йолорхо ларалуш ву иза. Цуьнан «Кхетаме Хьамид» цIе йолу дийцар вайнехан литературехь хьалхарчу дийцарех ду. Нохчийн...

Подробнее »

Абдулла Арсанукаев - Проект - Чеченская литература. Персоналии

Просмотров:2377 Чеченская литература

Абдулла Арсанукаев - Проект - Чеченская литература. Персоналии

Институт развития образования Чеченской Республики совместно с Информационным агентством  «Чеченская Республика (Чечня) Сегодня» открывает новый проект «Чеченская литература. Персоналии». Автор и ведущий проекта Абдулла Арсанукаев  Главная цель проекта – способствовать духовно-нравственному...

Подробнее »

Сулаев Мохьмад

Просмотров:5964 Чеченская литература

Сулаев Мохьмад

Арсанукаев Iабдулла СУЛАЕВ МОХЬМАД (1920 – 1992) Сулаев Мохьмада шен «Яздархойн а, журналистийн а юкъара декхар» цIе йолчу статья тIехь яздина: «Турпал ю вайн халкъан дIаяхна зама, турпал ю вайн халкъо дIакхоьхьу...

Подробнее »

Ошаев Халид

Просмотров:6340 Чеченская литература

Ошаев Халид

Арсанукаев Iабдулла ОШАЕВ ХАЛИД (1898 – 1977) Ошаев Халидан 1920 шеран июнь-сентябрь беттанашкахь язйина баллада. Прозехь язйина а йолуш, цIен, кIайн бIаьхойх лаьцна произведении хилла иза. ХIеттахьехь цунна зорбатоьхна Соьлжа-ГIалахь арадолуш хиллачу...

Подробнее »

Нажаев Ахьмад

Просмотров:2143 Чеченская литература

Нажаев Ахьмад

Арсанукаев Iабдулла НАЖАЕВ АХЬМАД (1895 – 1943) Нохчийн ХХ бIешеран исбаьхьаллин литетарура йолалучу юххьехь лаьттинчу яздархойн Тучаев Ахьмин, Сальмурзаев Мохьмадан, Дудаев Iабдин, Актемиров Мусийтин могIарехь ву Нажаев Ахьмад. Кхеташ ду церан произведенеш...

Подробнее »

Муталибов Зайнди

Просмотров:1997 Чеченская литература

Муталибов Зайнди

Арсанукаев Iабдулла МУТАЛИБОВ ЗАЙНДИ (1922 – 1978) Муталибов Зайндин кхоллараллех лаьцна яздархо а, критик а волчу Бурчаев Хьаьлима яздо: «Муталибов Зайнди кхолларалла вайн литературехь ша къаьстина меттиг дIалоцуш ю. Цуьнан башхалла ю...

Подробнее »

Мусаев Мохьмад

Просмотров:2967 Чеченская литература

Мусаев Мохьмад

Арсанукаев Iабдулла МУСАЕВ МОХЬМАД (1915 – 1999) Нохчийн халкъан поэта Арсанукаев Шайхис яздо: «ДIадаханчу бIешеран 60-70 шерашкахь Нохч-ГIалгIайн книжни издательствехь Мусаев Мохьмадца цхьаьна болх беш вара со, цхьана кабинет чохь а вара...

Подробнее »

Музаев Нурдин

Просмотров:2730 Чеченская литература

Музаев Нурдин

Арсанукаев Iабдулла Музаев Нурдин (1913 – 1983) вина 100 шо кхачарна Шен чулацамца, жанрийн башхаллашца шуьйра а, произведенешца дукха а  ю Музаев Нурдинан кхолларалла. 1930-гIа шераш дуьйлалучу муьрехь нохчийн исбаьхьаллин литератури юкъа...

Подробнее »

Мамакаев Iаьрби

Просмотров:5469 Чеченская литература

Мамакаев Iаьрби

Арсанукаев Iабдулла МАМАКАЕВ IАЬРБИ (1918-1958) Мамакаев Iаьрбин кхоллараллехь коьртаниг, йоккха меттиг дIалоцушъерг поэзи ю, лирически поэзи. 1940 – 1950 шерашкахьлерчу нохчийн литературехь цIеяххана поэт-лирик вара иза. Амма цо прозехь а, драматургехь а...

Подробнее »

Мамакаев Мохьмад

Просмотров:11787 Чеченская литература

Мамакаев Мохьмад

Арсанукаев Iабдулла МАМАКАЕВ МОХЬМАД АМАЕВИЧ (1910 – 1973) Нохчийн литературехь хьалхарчу чкъурах болчу яздархойн дахаран а, кхоллараллин а некъ Iаламат хала, чолхе хилла. Сталинан таIзар лаьттинчу хенахь – 1930-40 шерашкахь – лаьцна...

Подробнее »

Дудаев Iабди

Просмотров:2502 Чеченская литература

Дудаев Iабди

Арсанукаев Iабдулла ДУДАЕВ IАБДИ ДУДАЕВИЧ (1901 – 1937) Нохчийн  йозанан литература кхоллалуш ХХ бIешеран юьххьехь шайн исбаьхьаллин произведенеш язйинчарах бу  Дудаев Iабди, Нажаев  Ахьмад, Сальмурзаев Мохьмад, Тучаев Ахьма, кхиберш а. Церан произведенеш...

Подробнее »

Гайсултнов Iумар

Просмотров:1797 Чеченская литература

Гайсултнов Iумар

Арсанукаев Iабдулла ГАЙСУЛТАНОВ IУМАР (1920 – 1980) Нохчийн литературехь билггал йолу меттиг дIалоцуш ю Гайсултанов Iумаран кхолларалла. Коьрта долчу декъана берашна, кегийрхошна лерина яра цуьнан дуьххьарлера произведенеш. Нохчийн литературехь шен исбаьхьаллин произведенеш...

Подробнее »

Гадаев Мохьмад-Салахь

Просмотров:5368 Чеченская литература

Гадаев Мохьмад-Салахь

Арсанукаев Iабдулла ГАДАЕВ МОХЬМАД-САЛАХЬ (1909 – 1972) ДIадаханчу бIешеран 30-чу шерашкахь нохчийн литератури юкъа веана кхечарах тера доцуш, билггал шен  исбаьхьаллин хатI долу, шен билггал мукъам болу поэт Гадаев Мохьмад-Салахь. Яздан волавелла...

Подробнее »

Ахматова Раиса

Просмотров:3699 Чеченская литература

Ахматова Раиса

Арсанукаев Iабдулла АХМАТОВА РАИСА (1928 – 1992) Ахматова Раисин поэтически кхолларалла Нохч-ГIалгIайчохь евзина ца Iаш, ерриг Советски пачхьалкхехь а, дозанал арахьа а евзаш яра. Цуьнан стихаш нохчийн, оьрсийн, азербайджанийн, гIебартойн, гIезлойн,  казахийн,...

Подробнее »

Арсанов СаьIид-Бей

Просмотров:2946 Чеченская литература

Арсанов СаьIид-Бей

Арсанукаев Iабдулла АРСАНОВ САЬIИД-БЕЙ (1889 – 1968) Нохчийн исбаьхьаллин литература, къоман культура кхиорехь, Нохчийчохь йоза-дешар даржорехь ХХ бIешеран хьалхарчу эхехь Iаламат доккха гIуллакх дина Арсанов СаьIид-Бейс. Мехала ю цуьнан кхолларалла. Къоман литературехь...

Подробнее »

Анзорова Балкан

Просмотров:1325 Чеченская литература

Анзорова Балкан

Арсанукаев Iабдулла АНЗОРОВА БАЛКАН (1923 – 1997) ДIадаханчу бIешеран 30–40-гIий шерашкахь Нохчийчохь цIеяххана евзаш хилла Анзорова Балкан – эшаршлакхархо, поэт, юкъараллин деятель санна. Iаламат тайна, куц долуш, исбаьхьа жима зуда, еха Iаьржа...

Подробнее »

Айсханов Шамсуддин

Просмотров:4629 Чеченская литература

Айсханов Шамсуддин

Арсанукаев Iабдулла АЙСХАНОВ ШАМСУДДИН (1907– 1938) Айсханов Шамсуддин нохчийн исбаьхьаллин литератури юкъавеъна XX бIешеран 30-гIа шераш дуьйлалучу муьрехь. 1931-чу шарахь яздина цо «КIайн котам» цIе йолу шен дуьххьарлера дийцар. Дика кхиам хилира...

Подробнее »

Авторханов Iабдурахьман

Просмотров:2178 Чеченская литература

Авторханов Iабдурахьман

Арсанукаев Iабдулла Авторханов Iабдурахьман (1908-1997) Дуьненахь цIеяххана волу историк, политолог, яздархо Авторханов Iабдурахьман вина Теркйистерчу Лаха-Неврехь ахархочун Гиназан доьзалехь 1908 шеран 25 октябрехь. И терхьа шеко йолуш ду, герггарчу хьесапехь билгалдаьккхина хиларна....

Подробнее »

Бадуев СаьIид-Салихь

Просмотров:8382 Чеченская литература

Бадуев СаьIид-Салихь

Арсанукаев Iабдулла Бадуев СаьIид-Салихь (1903 – 1938) Бадуев СаьIид-Салихьах лаьцна болчу шен дагалецамашкахь яздархочо Саидов Билалас яздо: «ТаьIно бIаьргаш долуш, даим, цхьана хIуманан кIорггера ойлаеш санна, хабийна хьаьжан юкъ а йолуш, юккъерчу...

Подробнее »